در طول دهه گذشته، سازمان‌ها از سوی گروه‌های مختلف ذینفعان، شامل سهامداران، کارکنان، سرمایه‌گذاران، مصرف‌کنندگان و مدیران، تحت فشار فزاینده‌ای برای رفتار مسئولیت پذیر قرار گرفته‌اند. این مطالعات نشان می‌دهند که سازمان‌هایی با مسئولیت پذیری اجتماعی بالاتر نه تنها بازدهی بیشتری دارند، بلکه به نیروی کاری متعهدتر دست می‌یابند (اردلان و همکاران، 1394). کارکنان از مشارکت با سازمان‌هایی که مسئولیت‌های اجتماعی خود را جدی می‌گیرند، احساس هویت و غرور می‌کنند. هدف اساسی سازمان‌ها، حتی نهادهای اقتصادی، باید در کنار سودآوری، تأمین انتظارات ذینفعان داخلی و خارجی باشد (امیدی و دال زوتو[1]، 2022). زیرا به این روش، پایداری سود نیز حفظ می‌شود. همچنین، انتظارات جامعه در ابعاد اخلاقی، قانونی، اقتصادی و منافع عمومی از سازمان‌ها این است که نسبت به جامعه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند، مسئولیت‌پذیر باشند (چولز و همکاران، 2008). طبق این دیدگاه، هنگامی که مسئولیت در زندگی اجتماعی، از جمله در سازمان‌ها، مورد بررسی قرار می‌گیرد، نباید تنها حقوق سهامداران و مؤسسات یا حتی صرفاً رعایت قوانین اجباری به عنوان مبنای عملکرد سازمان‌ها محسوب شود. بلکه مسئولیت باید به عنوان یک امر داوطلبانه و نوعی تعهد و وظیفه از سوی سازمان‌ها دیده شود. مسئولیت پذیری موضوع مدرنی نیست، اما به نظر می‌رسد که توجه بیشتری میان دانشگاهیان و مسئولان به این مفهوم جلب شده است، زیرا مزایای مسئولیت پذیری برای اقتصاد، جامعه و محیط زیست تازه و نوظهور به نظر می‌رسد (قادری[2] و همکاران، 2019).

مسئولیت پذیری به عنوان یک راهبرد واکنشی در برابر چالش‌ها و نگرانی‌های اجتماعی و زیست‌محیطی عمل می‌کند و هدف آن نیز ترویج توسعه پایدار است. این مفهوم تلاش می‌کند تا افراد و سازمان‌ها را تشویق کند تا در تصمیم‌گیری‌های خود تأثیرات گسترده‌تری را در نظر بگیرند و راه‌حل‌هایی برای مشکلات فراگیر فراهم آورند. با این نگرش، جامعه می‌تواند به سوی آینده‌ای پایدار و متوازن‌تر حرکت کند که در آن تعهد به بهبود محیط زیست و عدالت اجتماعی در اولویت قرار دارد (لیکاندرو[3] و همکاران، 2023).

مسئولیت‌پذیری یکی از وظایف مهمی است که بر عهده مؤسسات خصوصی قرار دارد و شامل تعهداتی مانند جلوگیری از آلودگی محیط زیست، پرهیز از تبعیض در استخدام، اجتناب از رفتارهای غیراخلاقی، اطلاع‌رسانی شفاف به مصرف‌کنندگان در مورد کیفیت محصولات و مشارکت سازنده در بهبود زندگی افراد می‌شود. این مفهوم مجموعه‌ای از وظایف و تعهداتی را در بر می‌گیرد که سازمان‌ها باید برای حفظ و حمایت از جامعه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند، انجام دهند. از جمله این وظایف، جلوگیری از آلودگی محیط زیست، عدم تبعیض در امور استخدامی، توجه به نیازهای کارکنان و پرهیز از تولید محصولات مضر و زیان‌آور برای سلامت جامعه است. همچنین، سازمان‌ها باید با تخصیص منابع مالی مناسب، در جهت بهبود رفاه اجتماعی که مورد قبول اکثریت جامعه باشد، تلاش کنند. هدف نهایی مسئولیت‌پذیری این است که از آنجا که سازمان‌ها نقش تأثیرگذاری بر سیستم اجتماعی دارند، اقداماتشان به‌گونه‌ای باشد که هیچ آسیبی به جامعه وارد نکند (درویشی و همکاران، 1393).

[1] Omidi & Dal Zotto

[2] Ghaderi

[3] Licandro

2-2- مسئولیت‌پذیری منابع انسانی.. 5

2-2-2- مسئولیت‌پذیری.. 5

3-2-2- عوامل موثر بر مسئولیت‌پذیری منابع انسانی.. 9

1-3-2-2- پاسخگویی.. 9

2-3-2-2- اخلاق حرفه‌ای.. 11

3-3-2-2- عدالت سازمانی.. 12

4-3-2-2- مسئولیت اجتماعی سازمانی (CSR) و نقش منابع انسانی.. 12

4-2-2- نظریه‌های مسئولیت‌پذیری.. 13

1-4-2-2- نظریه‌های ابزاری.. 13

2-4-2-2- نظریه‌های سیاسی.. 13

3-4-2-2- نظریه‌های یکپارچه. 14

4-4-2-2- نظریه‌های اخلاقی.. 14

5-2-2- مدل‌های مسئولیت پذیری.. 14

1-5-2-2- مدل دیویس... 14

2-5-2-2- مدل هرم کارول. 16

3-5-2-2- مدل وود. 17

4-5-2-2- مدل وارتیک و کوکران. 18

5-5-2-2- مدل لانتوس... 20

6-5-2-2- مدل برین.. 22

7-5-2-2- مدل دوایر متقاطع. 22

8-5-2-2- مدل دوایر متحدالمرکز. 23

9-5-2-2- مدل مولکولی.. 24

10-5-2-2- مدل پهلو به پهلو. 25

2-2-5-11- مدل ستاره‌ای.. 27

2-2-5-12- مدل هماهنگی.. 28

13-5-2-2- مدل مشتری محور کلایدون. 28

2-2-5-14- مدل دی‌ان‌ای.. 29

15-5-2-2- مدل مقیاس رنگین کمان. 30

6-2-2- انواع و دسته‌های مسئولیت‌پذیری.. 32

7-2-2- ابعاد مسئولیت پذیری.. 33

2-2-8- اصول مسئولیت‌پذیری اجتماعی.. 33

9-2-2- مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی.. 34

3-2- پیشینه تحقیق.. 36

2-3-2- تحقیقات داخلی پژوهش... 36

3-3-2- تحقیقات خارجی پژوهش... 38

منابع  39

1. اردلان، محمدرضا، قنبری، سیروس، بهشتی راد، رقیه، و نویدی، پرویز. (1394). تاثیر سرمایه اجتماعی و مسوولیت پذیری اجتماعی بر تعهد سازمانی (مطالعه موردی کارکنان دانشگاه رازی کرمانشاه). مطالعات اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی، 5(10)، 109-132. SID. https://sid.ir/paper/518729/fa
2. ایران نژاد پاریزی، مهدی. (1371). مسوولیت های اخلاقی و اجتماعی مدیریت. دانش مدیریت، 18، 23-34.
3. خندان دل، وحید، حسین زاده، سعید و اکبرپور، طاهره. (1401). بررسی اهمیت مدیریت منابع انسانی مسئولیت پذیر اجتماعی در سازمان ها، هشتمین کنفرانس بین المللی چشم اندازهای نوین در مدیریت، حسابداری و کارآفرینی، تهران،https:// civilica.com/doc/1596374
4. دانشی، عبدالرضا، دامغانیان، حسین، دانایی فرد، حسن، رستگار، عباسعلی. (1400). عوامل موثر بر مدیریت منابع انسانی اثر بخش مبتنی بر مولفه اخلاقیِ مسئولیت اجتماعی. اخلاق در علوم و فناوری. 16، 154-161.
5. درویشی، محسن و شریف زاده، ابوالقاسم و عبدالله زاده، غلامحسین. (1393). مسئولیت پذیری اجتماعی در شرکت های تعاونی روستایی،همایش ملی تغییرات اقلیم و مهندسی توسعه پایدار کشاورزی و منابع طبیعی،همدان،https://civilica.com/doc/282523
6. شافعی، رضا، احمدی، ک یومرث. (1392). مسئولیت اجتماعی شرکت، مفاهیم، ​​نظریه ها، مدل ها و کاربردها. انتشارات سمت، تهران.
7. شاه حسینی، محمدعلی، عربلوی مقدم، سعید. (1395). مسئولیت اجتماعی شرکت: رویکردی جامع. جلد 1، انتشارات دانشگاه تهران.
8. فرهادی، حمید، انصاری، شهریار. (1403). تاثیر مسئولیت پذیری اجتماعی بر عملکرد سازمانی با نقش میانجی مدیریت کیفیت جامع (TQM) در شرکتهای نمایندگی خدمات ماشین آلات راه سازی و معدنی، سومین کنفرانس بین المللی آزمایشگاه مدیریت و رویکردهای نوآورانه در مدیریت و اقتصاد، تهران، https://civilica.com/doc/2026016
9. قاسم زاده، ابوالفضل، زوار، تقی، مهديون، روح‌اله، رضائي، اديبه. (1392). رابطه اخلاق حرفه‌اي با مسئوليت اجتماعي و پاسخگويي فردي: نقش ميانجي‌گر فرهنگ خدمتگزاری. فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوري، 9(2)، 1-8.
10. قدرتی، اکبر، رمضانی، مجتبی، بهلولی، نادر، سنگی نور پور، عباسقلی، علوی متنی، یعقوب. (1400). بررسی تاثیر مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان بر نگرش، کیفیت روابط، رفتار کارکنان و پیامدهای آن. نشریه مطالعات مدیریت و توسعه پایدار، پیاپی 2، 33-64.
11. کرمی، محمد، قلاوندی، حسن، قلعه‌ای، علیرضا. (1396). رابطه‌ی بین اخلاق حرفه‌ای، رهبری اخلاقی با مسئولیت پذیری اجتماعی در مدارس. دوفصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، 5(1)، 93-112.
12. مشبکی، اصغر، خلیلی شجاعی، وهاب. (1389). بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و مسئولیت اجتماعی سازمان ها (CSR). جامعه شناسی کاربردی دانشگاه اصفهان، 21(4)، 37-56.
13. میر، علی، نمامیان، فرشید، معروفی، فخرالدین، مرادی، علیرضا. (1400). طراحی و ارزیابی مدل مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکتی در حوزه بازاریابی بانک‌های ملی و ملت با رویکرد فراترکیب. پژوهشنامه اقتصاد و کسب و کار، 12(23)، 39-63.
14. Brammer, S. J., & Pavelin, S. (2016). Corporate reputation and corporate social responsibility. In A handbook of corporate governance and social responsibility (pp. 437-448). Routledge.
15. Brine, M., Brown, R., & Hackett, G. (2007). Corporate social responsibility and financial performance in the Australian context. Economic Round-up, (Autumn 2007), 47-58.
16. Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business horizons, 34(4), 39-48.
17. Carroll, A. B., & Shabana, K. M. (2010). The business case for corporate social responsibility: A review of concepts, research and practice. International journal of management reviews, 12(1), 85-105.
18. Carvalho, J. M., & Faria, M. J. (2023). Bridging Corporate Social Responsibility and Individual Social Responsibility. In FEMIB (pp. 59-67).
19. Castka, P., & Balzarova, M. A. (2008). ISO 26000 and supply chains—On the diffusion of the social responsibility standard. International journal of production economics, 111(2), 274-286.
20. Davis, K., & Blomstrom, R. L. (1975). Business and society: Environment and responsibility. New York: McGraw-Hill.
21. French, P. A. (1984). Collective and corporate responsibility. Columbia University Press.
22. Friedman, M. (1970). of Business is to Increase its Profits. New York Times Magazine, September, 13, 122-126.
23. Garriga, E., & Melé, D. (2004). Corporate social responsibility theories: Mapping the territory. Journal of business ethics, 53(1), 51-71.
24. Geva, A. (2008). Three models of corporate social responsibility: Interrelationships between theory, research, and practice. Business and society review, 113(1), 1-41.
25. Ghaderi, Z., Mirzapour, M., Henderson, J. C., & Richardson, S. (2019). Corporate social responsibility and hotel performance: A view from Tehran, Iran. Tourism Management Perspectives, 29, 41-47.
26. Gilligan, C. ( 1982). In a different voice", Cambridge. Harvard University Press.
27. Glavas, A. (2016). Corporate social responsibility and organizational psychology: An integrative review. Frontiers in psychology, 7, 144.
28. Holmes, L. (2008). The concept of political responsibility (Doctoral dissertation, Durham University).
29. Lantos, G. P. (2001). The boundaries of strategic corporate social responsibility. Journal of consumer marketing, 18(7), 595-632.
30. Licandro, O., Vázquez-Burguete, J. L., Ortigueira, L., & Correa, P. (2023). Definition of corporate social responsibility as a management philosophy oriented towards the management of externalities: proposal and argumentation. Sustainability, 15(13), 10722.
31. Ma, J. (2012). A study on the models for corporate social responsibility of small and medium enterprises. Physics Procedia, 25, 435-442.
32. Sorribes, J., Celma, D., & Martínez‐Garcia, E. (2021). Sustainable human resources management in crisis contexts: Interaction of socially responsible labour practices for the wellbeing of employees. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 28(2), 936-952.
33. Takala, T., & Pallab, P. (2000). Individual, collective and social responsibility of the firm. Business ethics: A european review, 9(2), 109-118.
34. Visser, W. (2014). CSR 2.0: Transforming corporate sustainability and responsibility. New York, NY: Springer.
35. Voegtlin, C., & Greenwood, M. (2016). Corporate social responsibility and human resource management: A systematic review and conceptual analysis. Human Resource Management Review, 26(3), 181-197.
36. Walker, M., & Parent, M. M. (2010). Toward an integrated framework of corporate social responsibility, responsiveness, and citizenship in sport. Sport Management Review, 13(3), 198-213.